ארכיון יומי: 24 באוקטובר 2012


Les veilleurs de l'aube-V.Malka

 Par ailleurs, un professeur de l'université hébraïque de Jérusalem, Chalom Rosenberg, considère que le thème de l'endormissement constitue une des questions majeures de la philosophie d'Emmanuel Levinas. 

Les origines de cette tradition de la veillée des bakkachot remonteraient, selon nombre de chercheurs, au xvie siècle. Tout commence dans les officines, les académies et les maisons d'étude qui, à Safed, une des quatre villes dites saintes d'Israël, mettent au point et dévelop­pent, sous la direction des grands maîtres de la tradition ésotérique, les principes essentiels dela Kabbale.

 À cette Kabbale, ils donnent désormais, dans cette ville et en ce xvie siècle (mais aussi à Tibériade, l'autre ville sainte), un souffle novateur et une direction nouvelle. La science du secret (Hokhmat ha-sod) n'est plus, comme à l'époque de Moïse de Léon en Espagne, l'apanage et la prérogative de certains milieux élitistes et des lettrés appartenant à l'aristocratie du savoir.

 Il ne s'agit plus, comme c'était le cas jusqu'alors, d'une Kabbale spéculative, théosophique et philosophique, scrutant les structures des cieux et ne s'intéressant qu'à la recherche de la connaissance de Dieu.

 Elle se veut désormais un mouvement relativement popu­laire, ayant des résonances pratiques et cherchant à s'in­carner dans la vie quotidienne du peuple et à influer jour après jour sur les décisions du ciel.

Ces maîtres de la tradi­tion, sous la direction d'Isaac Louria et de Moïse Cordovéro, veulent mettre leurs idées à la portée des simples fidèles. Ils veulent, en vérité, quela Kabbaledevienne l'affaire de tous parce qu'elle évoque la libération du peuple, l'arrivée du messie libérateur, la fin de l'oppression et de l'exil.

 Ils développent – en même temps que des cérémonies, des usages, des formules et des rites parfois proches de la magie, et dont certains perdurent encore – mille et un concepts qui, peu à peu, vont s'exporter dans les communautés juives du pourtour méditerranéen, les inonder, leur insuffler de la ferveur spirituelle et religieuse et les fasciner dans une certaine mesure.

 Les textes des disciples de Louria parlent concrètement au cœur des petites gens que guettent souvent la déprime, le désen­chantement et le désespoir.

Dans l'excellent ouvrage qu'il consacre à la Kabbale, vie mystique et magie, Haïm Zafrani écrit notamment :

Tout entière dédiée à la communion d'Israël et de son Dieu (il s'agit, à proprement parler, d'attachement, d'adhé­sion), à leur amour réciproque, « à l'amante appuyée sur son Bien-Aimé » qui la console et la réconforte, cette poésie s'adressait au peuple, à la masse des croyants, par son fond qui faisait écho à ses sentiments et exprimait ses aspirations, par sa forme […] qui s'adaptait facilement au chant et aux mélodies familières '.

Les textes venus de Safed et de Tibériade mettent en évidence – ainsi que le feront plus tard, inspirés par le Baal Shem Tov, les maîtres du hassidisme – l'importance du chant et de la prière. Ils parviennent à convaincre les juifs de ce que les portes du ciel s'ouvrent devant ceux qui chantent les psaumes, le Zohar et les poèmes religieux, les piyoutim.

 Ajoutons que la tradition juive soulignera l'importance du chant dans les relations de l'homme avec le ciel. Ainsi, les sages considèrent qu'Adam a été le pre­mier homme qui ait chanté la gloire de Dieu. Un texte de légende dira que sans les chants que les hommes adressent au ciel jour après jour, Dieu n'aurait guère pris l'initiative de créer le monde.

Un des maîtres de la tradition ésotérique, disciple d'Isaac Louria, est Salomon ben Moshé Halévi Alqabets. Poète et kabbaliste du xvie siècle, il vit à Salonique, puis à Safed où il meurt en 1580. Alqabets compose un poème liturgique de facture résolument kabbalistique pour la cérémonie d'accueil du shabbat.

Ce chant-poème Lekha Dodi (Allons mon bien-aimé au devant de la Fiancée) deviendra très vite populaire et fera partie intégrante, depuis lors et jusqu'à nos jours, de la liturgie et de l'office du vendredi soir, que cette liturgie appartienne aux juifs séfarades ou à ceux de l'aire culturelle ashkénaze.

L'un de ces concepts mis abondamment en avant par Louria et ses disciples est, entre autres, l'importance que revêtent la prière et l'étude quand l'une et l'autre sont conduites lors de la relève de l'aube, avant même la levée du jour.

 Cette tradition, une fois établie dans ce haut lieu dela Kabbalepratique, s'adaptera fatalement aux aléas de l'époque et aux circonstances culturelles et sociales des différents pays. A chaque communauté juive ses traditions et ses spécificités.

Chacune cherchera à donner à la tradi­tion de ces veillées une tonalité et une couleur locales. Dans chacun des pays où cette tradition s'installera, les poètes locaux composeront des œuvres liturgiques en rap­port avec leurs rêves, leurs conditions de vie, leurs dou­leurs et leurs espérances.

 Chaque communauté y laissera tout naturellement son empreinte. Plus tard, les chercheurs trouveront les échos épars, des bris de mémoire ou des vestiges de ces traditions notamment en Syrie, en Grèce, dans l'ancienne Yougoslavie, en Turquie, en Italie, en Tunisie, en Algérie et au Maroc.

Il faut ajouter que le concept de bakkacha (singulier de bakkachot) figure déjà notamment chez ceux des poètes juifs qui ont donné au Moyen Âge espagnol le prestige et la noblesse qui furent les siens.

On trouve ainsi ce concept singulièrement chez Saadia Gaon (1021-1141), chez Abra­ham Ibn Ezra (1092-1167), mais aussi chez Yehouda Halévy (1067-1141). Pour l'Espagne de cette époque, le genre est relativement nouveau.

 Mais il s'agit toujours de poèmes liturgiques à dominante religieuse. Une seule exigence absolue : Dieu. On y exprime confession de ses fautes, regret et demande de pardon. Il arrive aussi cepen­dant, comme chez Salomon Ibn Gabirol, que le poète se laisse aller à de sublimes considérations philosophiques, théologiques et même métaphysiques.

Les associations ou confréries qui, dans ces différents pays, prendront l'initiative et la responsabilité de l'organi­sation de ces veillées, utiliseront les unes et les autres, sous une forme ou une autre, une appellation contrôlée faisant référence au nom du roi David.

פתגמים ואמרות ממקורות שונים

לעילוי נשמתו של כותה הספר " אוצר הפתגמים של יהודי מרוקו " שני כרכים

חנניה דהן ז"ל

166 – אלי וורת פ־חיאתו, כּאיינו מאת.

המוריש בחייו הונו – כאילו מת ואיננו.

 

167 –  אידא קאמת אל־עאגרא תוולד,אוג׳דו אל־כּוואני.

 אם העקרה התחילה ללדת, הכינו די עריסות.

 

168 אל־הנא ול־עזא,ולא קטיע א־רג׳א.

מוטב תנחומים על מות בנים; מאפס תקוה ללדת אותם

.

169 –  זווג׳נא, באש מא נתסמאווש באייראת,

 וולדנא, באש מא נתסמאווש עאגראת.

 

התחתנו כדי שלא יקראו לנו בתולות זקנות,

 הולדנו בנים כדי שלא יקראו לנו עקרות

יתמות

170 לא תוצי אל־יתימ עלא בכּאה.

 אל תלמד היתום לבכות.

 

171 רג׳לין אל־יתים, קטעו אל־אודיפא.

 רגלי היתום קרעו המרבד.

כי"ח – אליאנס – תיעוד והיסטוריה

ברוסיה עצמה, אליאנס עזרה לקהילות יהודיות שגוועו ברעב, ומתו במגפות כל אימת שהיתה מתרגשת ובאה עליהם צרה חדשה. אליאנס התגייסה כדי להקל עליהם לבל יכרעו תחת עול העניות ועל מנת לשמח את לבותיהם שהיו גדושים בצער וביגון. אני חייב לציין שברומניה מצבם של היהודים לא היה טוב יותר משל יהודי רוסיה.

באירופה, כשרומניה החלה לעצב את עצמה כמדינה, היא החליטה שהיהודים החיים בתוכה יהיו שווי זכויות.

אבל אחרי ההכרזה הזו, בפועל, לא חל שינוי במצבם. הם הרגישו שם כמו זרים על אף שחלו עליהם כל

בלחק מן האד לחמאייא מא כאנוס יקדרו יכררגיו לפאיידאת כאמלין די נחבבו, לוכאן מא לאלייאנץ די ואפיקית באש יתפיייק עקלהום בתתעלימא.

אזזעאמא למבארקיא די כידדמו, לכאדמין דלחברה באש יכלקו לאלייאנם, לוקת די פמוציע אכ׳ור בחרא באנו יתחאקיקיו באש יעארפו. ואש לחק וקתהא אוו ואם יתצלאח, כאנו מאזאל סגיאר האדי 50 עאם בלחק בלחרורייא דלקלב דייאלהום כאנו יתחקקו בוואחד אננדרא צאפייא ומתבבתא, בלחוואיץ די כאצצין לליהוד ו' וצאבו מן אדדקקה אלוולא, אססגיל לוחדאני די יקדר יהזז לעאממא דליהוד מן אצרה וקללת אתעלימא די האדי קדואש מן מייאת עאם.

מאהושי קדדאמכום לסניורים פאש נחדאז נביין בטויל לכיר די כא יתעמל אסקוילא, בססקוילא באש כממית לאלייאנץ יתרדד אללעקל ולטטרבייא, יהוד אששרק ודי אפריקה. עלאש כטארית אששרק ואפריקה דצפון? – סאדותי כאמלין די, פלקצמא אלוולא דלמייאת עאם לפאייתא, כאנו יצאפדו פלמאררוק, טונם וטורקייא, כאנו יראוו ליסטאדו (לפהאמא) דלעקל דליהוד די מא כאנת ענדהום חתא שי מן אתעלימא דליום, בחרא ואש לולאד כאנו יתתעלאמו יקראוו ויכתבו בליהוד.

פררוסיה, פרומאניה, ופגאליציא, ליהוד כאנו עלא שק׳ מג׳בונין כייר ועניים כטר ומתבועין כטר. בלחק אללגבא למקדדשה ולחכמות עממרהא מא נטאפת ענדהום. מן וצט אצילאם דלחגרא די פאס הומא, באין ידא מן לאה לוקת אללוקת שי סופר קביר, אוו שי פילוסוף, שי חכם פלחכמות דטבע אוו שי מפרש עצום. בלחק

חוק׳ המדינה ועל אף שהתנהלו בה ככל אזרחיה. אך, אנו עדים לכך שבכל שנה, הפרלמנט היה מחוקק חוקים חדשים שפגעו בפרנסתם של היהודים ובמחייתם, חוקים אלה פגעו בסחר חופשי במכירה של ״מת ומשקאות חריפים. ולא ד׳ בזה, הם החליטו לפגוע בהם בדבר החשוב ביותר ליהודים והוא עתיד ילדיהם. הם מנעו מילדי היהודים להתקבל לבתי ספר מקומיים, ואפשרו להם להתקבל אליהם רק במידה ונותרו בהם מקומות פנויים. כיוון שלא נמצאו די מקומות בבתי הספר של המדינה, נאלצו היהודים ל״סד בתי ספר משלהם עבור ילדיהם. גם לשם נכנס אליאנס לפעולה בשמם של כל היהודים. הוא סייע למי שביקש לנסוע לבתי ספר אחרים וגם מימן בתי ספר חדשים.

במזרח, הקהילות היהודיות היו עצמאיות יותר. בתורכיה היהודים חיו בקרב אוכלוסיה שקיבלה אותם והיתה טובה אליהם. אבל היו מקומות שהשלטונות לא הגיעו אליהם, אלא אם כן התלוננו על עוולות ואלמלא מדינות אירופה ואמריקה שנענו לבקשת אל׳אנסוהעניקו למסכנים מעט ביטחון ושקט, היינו בוודאי מוצאים את עצמנו דואגים לשלומם בגין צרות אחרות שהי! מתרגשות ובאות

הספרייה הפרטית של אלי פילו-הפרעות בפאס או התריתל התרע"ב יוסף ינון פנטון

 

הפרעות בפאס או התריתל התרע"ב

יוסף ינון פנטון

מכון בן צבי לחקר קהילות ישראל במזרח

המרכז הצרפתי למחקר בירושלים

תשע"ב

שנת 2012 מציינת מלאת מאה שנה לאחת הפרשיות הכאובות ביותר בקורות היהודים בארצות האסלאם – התריתל או הפרעות בפאס, שהתחוללו ב־19-17 באפריל 1912. האסון היה חלק מהתגובה הדתית והלאומית האלימה של ערביי מרוקו בעקבות ניסיונותיה של צרפת להשתלט על האימפריה השריפית ולהקים בה חסות צרפתית. כעסם של המוסלמים בשל חתימת הסולטן מולאי אלחאפיד על הסכם החסות, שראו בו מעין בגידה, הופנה אל היהודים, השעיר לעזאזל המסורתי במרוקו והקרבן של הזעם המוסלמי. המוני פורעים פלשו לתוך השכונה היהודית של פאס, בזזו והחריבו את בתיה, חנויותיה ובתי הכנסיות שבה, פגעו בתושביה, אנסו נשים וילדות ושחטו חלק מאוכלוסייתה.

מחזה הברבריות היה נורא, כמו גם החיזיון האפוקליפטי של המנוסה הפרועה של 12,000 תושבי המלאח שנשארו ללא גג במצוקה איומה במשך שבועות. הספר מוכיח שזכר הזוועות האלה נחרט בתודעה של יהדות מרוקו, ואפשר שהוא אחד הגורמים להגירה ההמונית מארץ זו בעקבות עצמאותה. המדיניות הקולוניאלית של צרפת הביאה לעימות משולש בין המערב הנוצרי, המגרב המוסלמי ויהודי מרוקו. המרחק של מאה שנה מאפשר ניתוח נעדר משוא פנים של פרק כאוב זה של קורותיהן – הוא מראה בבירור את שיתוף הפעולה הזדוני בין ממשלת צרפת לחצר הסולטן, שלא היסס להטות את זעם עמו לעבר אזרחיו החלשים ביותר -המיעוט היהודי.

הפרופסור יוסף ינון(פול פנטון), חוקר יהדות ואסלאם ומומחה לקורות התרבות היהודית בארצות האסלאם, הוא סגן ראש המחלקה ללימודים ערביים ועבריים באוניברסיטת פריז-סורבון, שבה הוא פרופסור ללשון והספרות העברית. כעת הוא מנהל מחקר במרכז הצרפתי למחקר בירושלים, והוא אחד ממחברי הספר :L'exil au Maghreb la condition juive sous 1'Islam (2012 .(PUPS, 2010, 2e ed

Cette annee marque le centenaire d'une des pages les plus sombres de l'histoire du judai'sme en terre d'Islam -le tritel ou le «pogrome de Fes», (17-19 avril 1912). La colere arabe suscitee par la signature par le sultan Mawlay Hafid du traite du protectorat franfais fut passee sur les Juifs, boucs emissaires traditionnels au Maroc. Le quartier juif de Fes fut envahi, pille, et saccage, provoquant la fuite de ses 12,000 habitants, dont une partie fut massacree. Dans cet ouvrage commemoratif, Paul Fenton, montre que la persistance de cette tragedie dans la memoire collective du judai'sme maghrebin pourrait constituer un des facteurs de Pexode massif des Juifs du Maroc au cours du XXe siecle.

La politique coloniale de la France suscita une confrontation a triple voix, entre 1' Occident chretien, le Maghreb musulman et la communaute juive nord-africaine. Le recul d'un siecle, qui a ete temoin de l'extinction des communautes juives seculaires du Maghreb, permet une analyse objective de cette tragedie. Elle montre clairement les complicites machiaveliques entre Paris et le sultan cherifien qui detouma la fureur de la population musulmane vers les plus faibles de ses sujets -la minorite juive.

Paul B. Fenton est professeur de langue et de litterature hebrai'ques a l'universite Paris-Sorbonne. II est actuellement delegue du CNRS au Centre de recherche franfais a Jerusalem. Specialiste de la civilisation juive en terre d'Islam, il est notamment le co-auteur de L 'exil au Maghreb, la condition juive sous I 'Islam (PUPS, 2010, 2eed. 2012).

مقالات باللغة العربية

 

http://www1.yadvashem.org/yv/ar/exhibitions/auschwitz_architecture/overview.asp

ثمة مكان على وجه الأرض هو صحراء مقفرة، מרוקו מפה
مكان تقف فيه ظلال الأموات بألوفها المؤلفة
مكان يموت فيه الأحياء، مكان لا وجود فيه إلا للموت والكراهية والألم 
جوليانا تيديسكي

أصبح مجمّع معسكرات أوشفيتس رمزا أساسيا للهولوكوست  وتفيد تقديرات علمية قام بها باحثو متحف أوشفيتس بأن عدد من تم قتلهم فيه يبلغ نحو 1.1 مليون شخص – منهم حوالي مليون يهودي.   ولم ينشأ مجمّع أوشفيتس بين عشية وضحاها ، بل شكّل إنشاؤه حملة بناء كبرى استمرت لسنوات ولم تنته يوما. وقد شارك فيها عدد من المنظمات والشركات وآلاف العمال الألمان والأجانب، حيث تحول المعسكر من معسكر وحيد يضم 22 مبنى عام 1941 إلى مجمع هائل يضم ثلاثة معسكرات رئيسية ونحو 40 معسكرا فرعيا.

وفي إطار أعمال تخطيط مجمع المعسكرات أعدت مكاتب التصميم والشركات الضالعة في المشروع مئات التصاميم الفنية لمواقع البناء المختلفة والأبنية المزمع إنشاؤها فيها، حيث قام بوضع التصاميم رسامو الإس.إس والسجناء من ذوي الخبرة الفنية والذين تم تشغيلهم في مكاتب التصميم بالإضافة إلى رسامين مدنيين. وقد خدمت هذه التصاميم المقاولين في عرض المشروع وتنفيذ الإنشاءات. ومما تم إعداده مخططات مفصلة لغرف الغاز والمحارق. أقام الألمان أول معسكر في أوشفيتس خلال ربيع عام 1940، علما بأنه كان فيما سبق ثكنة لفرسان الجيش النمساوي المجري في سيليزيا العليا، وكان أول معسكر اعتقال تم إقامته في بولندا. وفي يونيو حزيران من العام نفسه وصله أوائل النزلاء 

وخلال سنة 1941 طرأ تطوران ساهما في التوسع الضخم لنطاق النشاط الألماني في أوشفيتس. فقد قرر مجمع شركات I.G Farben للبتروكيماويات في أوائل تلك السنة إنشاء مصنع ضخم لإنتاج المطاط والوقود الاصطناعي. ووافق الإس.إس على تزويد الشركة بقوة عاملة رخيصة لبناء المصنع، ثم تشغيله بعد ذلك. ومع تقدم أعمال البناء، أقيم بجواره معسكر عمل صغير سمي لاحقا ب"أوشفيتس 3

أما التطور الثاني فحدث في نطاق غزو الألمان للاتحاد السوفييتي، حيث اتخذوا قرارا بإنشاء معسكر هائل في سيليزيا العليا لأسرى الحرب السوفييت الكثيرين الذين وقعوا في الأسر. وتقرر بناء المعسكر بجوار المعسكر الرئيسي، وبجوار قرية زراعية صغيرة اسمها بجيجنكا. وسمي هذا المعسكر "أوشفيتس 2"، ولكنه اشتهر باسمه الآخر "بيركناو"

بدأت أعمال إنشاء بيركناو في أكتوبر تشرين الأول 1941، وأشرفت عليها "إدارة الإنشاء المركزية للإس.إس المسلح (الفافن إس.إس.) والشرطة، أوشفيتس، سيليزيا العليا" والتي سبق إحداثها في الأول من ذلك الشهر، وتولى رئاستها الرائد كارل بيشوف. وتولى مسؤولية إعداد تصاميم البناء مكتب الرسم بقيادة المساعد أول فيخمان. وعكف على إعداد المخططات ضباط من الإس.إس. من ذوي المؤهلات الجامعية في المعمار والهندسة وعدد من السجناء من ذوي المؤهلات الفنية المناسبة. وروت السجينة هيرتا سوسفينسكي التي عملت كاتبة في إدارة الإنشاء، عن وظائفها  :

تمثل دور إدارة الإنشاء في التخطيط الشامل لجميع أعمال البناء في منطقة أوشفيتس، بما فيها الثكنات السكنية والمنشآت الطبية وفرن حرق الجثث وغرف الغاز… حيث لم تقتصر مسؤولية إدارة الإنشاء على التخطيط، بل شملت أيضا تنفيذ الإنشاءات وتخصيص المواد والإشراف على الأعمال. وكان رجال الإس.إس. العاملون في التخطيط يتوجهون عند الحاجة إلى مواقع البناء."

وقد تم إنشاء المعسكر على سهل موحل ومكشوف.  وجرت أعمال الإنشاء على مراحل، حيث كان سيتسع في المرحلة النهائية لنحو 200 ألف أسير. وقام بمعظم أعمال تسوية الأرض والبناء في المراحل المبكرة آلاف الأسرى السوفييت الذين عملوا تحت إشراف الألمان. وفي المراحل التالية انضم إلى الروس العديد من السجناء البولنديين واليهود.  كانت ظروف عمل السجناء الذين جرى تشغيلهم في البناء قاسية وكانت نسبة وفياتهم عالية جدا، لا سيما في فصل الشتاء. وروى السجين البولندي ألفريد تشيسلاف بجيفيلسكي عن ظروف العمل في موقع بناء معسكر بيركناو:

"خلال أعمال الحفريات ووضع الأساسات كان السجناء يعملون سواء في الخريف والشتاء وعند حدوث الصقيع داخل مياه كانت تصل أحزمتهم. وعملت نزيلات معسكر النساء في بيركناو في ظروف مماثلة. وأزعم جازما أن اختيار موضع موقع البناء ليكون على تربة رطبة، رغم إمكان البناء على تربة جافة أنسب للبناء، وهو الاختيار الذي قام به مهنيون، استهدف إبادة السجناء الذين تم تشغيلهم في البناء، وكذلك السجناء الذين تم إسكانهم لاحقا في تلك المباني".

وبخلاف مباني المعسكر الرئيسي التي تم إنشاؤها من الطوب ، كان جزء كبير من مباني بيركناو مصنوعا من الخشب، ويكاد لا يصلح لسكن البشر.  ، إذ لم تكن المباني تتضمن نظاما فاعلا لصرف المياه ولم تحتو على مواد عازلة للحماية من البرد. وكان كل منها معدا أصلا لإسكان 550 شخصا، ولكن زج فيها بالفعل عدد أكبر من ذلك بكثير. ومن شدة الزحام أصبحت الظروف الصحية في هذه المباني الخشبية قاسية، ما أسفر عن نسبة عالية من الوفيات بين نزلائها. ووصف سجين سابق ظروف السكن في ثكنات بيركناو : 

"في الأيام الماطرة تحولت أرضية التربة المضغوطة في الثكنات الخشبية إلى مستنقع، وذلك نتيجة عدم صرف المياه. وكانت هذه الثكنات معدة أصلا لسكن 500 شخصا، ولكن تعليمات مدير الإنشاء ديجاكو ببناء طابق سفلي وثالث من المصاطب زادت نسبة إشغال الثكنات لترتفع لما بين 800 و 1000 سجين، حيث كان ينام أحيانا على كل مصطبة ما بين 10-12 سجينا بدلا من أربعة سجناء…" وكانت الظروف المعيشية في الشتاء قاسية بشكل خاص، ما أسفر عن إصابة العديد من السجناء وموتهم".

وعن الظروف والشعور القاسي للسجناء في أيام الشتاء روى الكاتب المعروف رومان فريستر:

"كانت فصول السنة تتغير بمنطق الطبيعة، فذكّرتنا جميعا بوجود قوانين لا تتغير، حيث مات الصيف، ثم احتضر الخريف فاقتحم الشتاء حياتنا ليجلدنا بسياط الصقيع. وبخلاف المصنع الذي ساده الدفء المريح، فإن الثكنات لم يتم تدفئتها يوما، إذ كانت مدافئها تستخدم بدائل للموائد. وبعد الطوابير المسائية التي استمرت إلى ما لا نهاية، وبالأحرى حتى مل الألمان، لم يكن ثمة مكان كنا نستطيع اللجوء إليه تجنبا للبرد. كنا ننام دون خلع ملابسنا، بل دون نزع أحذيتنا أحيانا. وكانت الليالي تحمل معها المعاناة، ولكن لحظة الاستيقاظ كانت أقسى لحظاتي، لأنها طالبتني باتخاذ قرار. ففي الخامسة صباحا حين أيقظنا صفير المسؤول عن الثكنة، كان علي الاختيار من جديد كل صباح بين الكفاح والاستسلام."
وزيادة عن المعسكرات قام الإس.إس. بإنشاء عدد كبير من البنى التحتية بجوارها أو فيما بينها، فقد تطلب مثل هذا المجمع الهائل للمعسكرات نظاما للتدفئة المركزية وآخر لمعالجة المياه العادمة وتجهيز المياه، وشبكة مواصلات ومعسكرات ومباني مختلفة للسلك الألماني ومنظومة لتوفير الأغذية وغيرها من الحاجيات.

وبعد بدء إنشاء معسكر بيركناو بقليل، تقرر تغيير وظيفته وتحويله إلى معسكر للإبادة.

وجرت التجارب الأولى لإبادة البشر بالغاز في المعسكر الرئيسي في خريف العام 1941، وبعد أن تكللت بالنجاح، قرر الإس.إس. بناء أربع منشآت دائمة لإبادة البشر بالغاز .  وبدأت الإنشاءات سنة 1942 بإشراف شركة "توبف وأبنائه" تحت رقابة الإس.إس. وكحل مرحلي ريثما يكتمل بناء المنشآت الدائمة، أقام الألمان بجوار المعسكر غرفتي غاز مرتجلتين من خلال تحويل مبنيين قائمين إلى غرفتي غاز. وبدأ استخدام أربع منشآت للإبادة سنة 1943، حيث تضمنت غرفة لخلع الملابس مبنية تحت الأرض، وغرفة غاز تحت الأرض بالإضافة إلى مبنى خاص بحرق جثث الضحايا بني فوق الأرض.

 

وجعلت هذه المنشآت عملية إبادة اليهود أكثر فعالية إلى حد كبير. وقد روى رجل الإس.إس. فيري برود واقعة من وقائع القتل بالغاز شهدها: "انتبه عدد من الضحايا إلى أن أغطية الثقوب الستة في سقف الغرفة قد نزعت. وصدرت عنهم صرخات الهلع حين لاحظوا وجه إنسان مغطى بقناع واق من الغاز يطل عليهم من أحد الثقوب. كان "المطهِّرون" قد باشروا عملهم… فبواسطة مطرقة وإزميل فتحوا عددا من المستوعبات البريئة المنظر كتب عليها: "تسيكلون، للاستخدام ضد الحشرات. حذار – مادة سامة! لا يفتحها سوى العاملين المؤهلين". وفور فتح المستوعبات تم إلقاء محتوياتها داخل الثقوب ليعاد سدها بالأغطية… وبعد دقيقتين كان الصراخ قد خفت ولم تصدر عن الضحايا سوى التأوهات الواهنة. كان معظم الضحايا قد غابوا عن الوعي. وبعد دقيقتين أخريين توقف غرابنر (أحد رجال الإس.إس.) عن النظر إلى ساعة يده، وسكن المكان."

وبلغت عملية الإبادة ذروتها في ربيع وصيف عام 1944، حين تم ترحيل نحو 430 ألف من يهود المجر إلى المعسكر وقتل الأكثرية العظمى منهم .  وفي تلك الفترة كان الضغط على منشآت الإبادة كبيرا إلى حد جعل الألمان يعيدون تشغيل غرف الغاز المرتجلة التي كانت تعمل في سنة 1942. 

وبالتوازي مع تحول مجمع معسكرات أوشفيتس إلى مركز للإبادة، ازدادت أهميته الاقتصادية. ومع أن مصنع I.G Farben لم يكتمل إنشاؤه قط، كان آلاف السجناء يعملون على إقامته على مر السنين. وقد أقيمت في أوشفيتس عدا عنه مصانع لمختلف المنتجات، كما تم إنشاء مصانع ومعامل أخرى في محيط المعسكرات ليتم إرسال السجناء للعمل فيها .  كذلك اعتُبر أوشفيتس مركزا لجمع عمال السُخرة وتوزيعهم على مجمل الصناعات الألمانية. وكانت أكبر عملية تخصيص لسجناء مجمع أوشفيتس للأعمال الخارجية هي إرسال نحو 100 ألف منهم إلى صناعات الطيران الألمانية في ربيع العام 1944.

ولم ترد إلى الغرب معلومات حقيقية تضمنت خرائط دقيقة بما يكفي لأهم معسكرات مجمع أوشفيتس ومنشآت الإبادة إلا في صيف سنة 1944، وذلك ضمن تقرير فربا-فاتسلر. كان رودولف فربا وألفريد فاتسلر سجينين يهوديين سلوفاكيين فرا من أوشفيتس في أبريل نيسان 1944.  وقد أعدا تقريرا شاملا عن مجريات الأمور في أوشفيتس، نقلاه بطرق سرية إلى الغرب. وتثير الرسومات التي تضمنها التقرير الإعجاب بما توصلا إليه من دقة . 

واستمرت أعمال البناء في مجمّع معسكرات أوشفيتس حتى نوفمبر تشرين الثاني من عام 1944، حيث أصدر هيملر تعليماته بالكف عن إبادة اليهود في ذلك الموقع، فباشر الألمان عملية تفكيك منشآت الإبادة، لإخفاء آثار الجريمة.  وفي موعد لاحق فكك الألمان أجزاء أخرى من بيركناو، ولكن حين وصلت قوات الجيش الأحمر إلى المعسكر في 27 يناير كانون الثاني 1945، كان معظمه لا يزال قائما.

أحرق الألمان أرشيف المعسكر قبيل وصول السوفييت، ولكن فاتهم إتلاف أرشيف إدارة الإنشاء الذي كان موجودا في مبنى آخر، ولذلك عثر السوفييت على جزء ملموس من الوثائق الفنية للإدارة، بما فيها جزء كبير من تصاميم البناء .  هذه الوثائق أصبحت بتصرف الباحثين والجمهور برمته بعد انتهاء الحرب الباردة.

ولم تبق في أي معسكر آخر للإبادة مثل هذه الكمية الكبيرة من الوثائق المفصلة المتعلقة بمنشآت الإبادة. وعليه، تعتبر تصاميم البناء التابعة لأوشفيتس توثيقا متميزا للطريقة التي شكلت بها مثل هذه العملية الإنشائية الكبيرة أداة رئيسية لتنفيذ سياسة الإبادة النازية. هذه الوثائق محفوظة من الآن وإلى الأبد في أرشيف ياد فاشيم.

قراءات إضافية :

  • Allen, Michael Thad, The Business of Genocide. The SS, Slave Labor, and the Concentration Camps, London, 2002
  • Dlugoborski, Waclaw, Piper, Franciszek, Czech, Danuta, Auschwitz 1940-1945, vols. I-V, Oswiecim, 2000
  • Gutman, Israel & Berenbaum, Michael (ed.), Anatomy of the Auschwitz death camp, Bloomington, 1994
  • Van Pelt, Robert Jan & Dwork, Deborah, Auschwitz, 1270 to the Present, New Heaven, 1996

הירשם לבלוג באמצעות המייל

הזן את כתובת המייל שלך כדי להירשם לאתר ולקבל הודעות על פוסטים חדשים במייל.

הצטרפו ל 132 מנויים נוספים

אוקטובר 2012
א ב ג ד ה ו ש
« ספט   נוב »
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
28293031  

רשימת הנושאים באתר